ՄԱԿ-ի Զարգաման ծրագիրը և WomenNet.am-ը ազդարարում են «Պեկին +30․ Իրավունքներ, Հավասարություն, Զորացում» քարոզարշավի մեկնարկը, որը հիմնված է Հայաստանում Պեկինի գործողությունների ծրագրի իրականացման վերլուծական զեկույցի (մոնիթորինգի) տվյալների վրա և և նպատակ ունի իրազեկել հանրությանն այդ ուղղությամբ արձանագրված առաջընթացի և խոչընդոտների մասին։
«Հայաստանում Պեկինի գործողությունների ծրագրի իրականացման առաջընթացն ու մարտահրավերները» մոնիթորինգն անցկացվել է «Կանանց տեղեկատվական-վերլուծական ցանց» ՀԿ-ի փորձագիտական թիմի կողմից «Կանայք քաղաքականության, հանրային կառավարման և քաղաքացիական հասարակության մեջ» ծրագրի շրջանակներում, որն իրականացվում է ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի կողմից՝ ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության և ՕքսԵՋեն հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ, Միացյալ Թագավորության կառավարության «Լավ կառավարման հիմնադրամի» աջակցությամբ։
Մոնիթորինգի արդյունքներն ամփոփվել են վերլուծական զեկույցում, որը անկախ փորձագիտական գնահատական է ներկայացնում «Կանայք իշխանությունում և որոշումների կայացման մակարդակում», «Կանայք և տնտեսությունը», «Կանայք և շրջակա միջավայրը», «Կանայք և զանգվածային լրատվության միջոցները» ոլորտներում արձանագրված առաջընթացի ու ձեռքբերումների, ի հայտ եկած մարտահրավերների ու խոչընդոտների մասին։ Այն կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես Պեկինի գործողությունների ծրագրի շրջանակում Հայաստանի ստանձնած միջազգային պարտավորությունների իրականացման վերաբերյալ ընթացիկ իրավիճակն անկախ գնահատելու, առաջընթացը չափելու, մարտահրավերները բացահայտելու լրացուցիչ միջոց, այլ նաև որպես Պեկին + 30 միջազգային գործընթացում Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության կարծիքը ներկայացնող ներդրում։
Պեկինի գործողությունների ծրագրի ընտրված ոլորտներում առաջընթացի և բացահայտված խնդիրների վերլուծության արդյունքում մշակվել են առաջարկություններ, որոնք հիմնված են պեկինյան բոլոր գործընթացները բնութագրող ՀՀ Կառավարության և ոչ կառավարական կազմակերպությունների ջանքերի մեկտեղման գաղափարի վրա և հասցեագրված են պետական կառույցներ-քաղաքացիական հասարակություն ձևաչափով համագործակցության հարթակներին։ Գնահատման արդյունքում արված առաջարկությունները կարող են օգտագործվել որպես շահերի պաշտպանության գործիք Հայաստանում գենդերային հավասարության օրակարգն առաջ մղելու հարցում:
Սույն հրապարակման շրջանակում ներկայացվում են «Կանայք իշխանությունում և որոշումների կայացման մակարդակում» ոլորտում իրականացված վերլուծության արդյունքները և առաջարկությունները։ Պեկինի գործողությունների ծրագրի մյուս ոլորտների վերլուծության արդյունքները կհրապարակվեն հաջորդիվ։
«Պեկին +30․ Իրավունքներ, Հավասարություն, Զորացում» քարոզարշավի բոլոր նյութերը հասանելի են WomenNet.am կայքի և ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի Gender Equality Portfolio ֆեյսբուքյան էջերում։
Կանայք իշխանության մեջ եվ որոշումների կայացման մակարդակում. ձեռքբերումներ և մարտահրավերներ
Պեկինի գործողությունների ծրագրով «Կանայք իշխանության մեջ և որոշումների կայացման մակարդակում» ոլորտում երկու ռազմավարական նպատակներ են նախանշված, որոնք առանցքային նշանակություն ունեն պետական քաղաքականության վրա ներազդելու և իշխանական լծակներին տիրապետելու կանանց հնարավորությունների ընդլայնման տեսանկյունից․
1. Իշխանության կառույցներին և որոշումների կայացմանը կանանց հավասար հասանելիություն և լիարժեք մասնակցություն ապահովելու միջոցների ձեռնարկում։
2. Որոշումների կայացման մակարդակում կանանց մասնակցության և առաջնորդության կարողությունների ընդլայնում:
Հայաստանում «Կանայք իշխանության մեջ և որոշումների կայացման մակարդակում» ոլորտում Պեկինի գործողությունների ծրագրի իրականացման առաջընթացը նկատելի է հետևյալ ուղղություններով․
Տվյալները՝
ՀՀ Կառավարության և ՀՀ Ազգային ժողովի պաշտոնական կայքեր,
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարություն:
2025 թվականի դրությամբ կանանց ներկայացվածությունը ՀՀ Ազգային ժողովում 36.4% է, ինչը գերազանցում է ընտրություններին կիրառվող գենդերային քվոտայի չափը (30%) և աշխարհի խորհրդարաններում կին պատգամավորների ընդգրկվածության միջին ցուցանիշը (27.2%):
Գենդերային քվոտայի շնորհիվ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորական կազմում կանանց ներկայացվածության բարձրացումը (36.4%) չի զուգորդվել խորհրդարանի ղեկավար կազմում նրանց ընդգրկմամբ՝ ԱԺ խորհրդի 15 անդամից միայն երկուսն են կին (13.3%)։ Մինչդեռ աշխարհում նկատվող միտումների համաձայն՝ խորհրդարաններում կանանց ներկայացվածության բարձրացման հետ մեկտեղ (27.2%) աճում է նաև կանանց թիվը խոսնակների պաշտոններում (23.8%):
Տվյալները՝
ՀՀ Ազգային ժողովի պաշտոնական կայք,
Միջխորհրդարանական միություն։
2021 թվականից Հայաստանի ավագանիների կազմում կանանց ներկայացվածության զգալի առաջընթաց է արձանագրվել (28.8%)` պայմանավորված 4000-ից ավելի ընտրող ունեցող համայնքներում ՏԻՄ ընտրություններում համամասնական ընտրակարգի անցմամբ և ըստ այդմ գենդերային քվոտայի կիրառմամբ։ Դրա հետ մեկտեղ դեռևս ցածր է մնում կանանց թիվը համայնքների ղեկավարների պաշտոններում (5.6%)։
Տվյալները՝
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարություն։
Առաջընթացի հետ մեկտեղ, ի տարբերություն Ազգային ժողովի և Երևանի ավագանու ընտրություններին գենդերային քվոտայի կիրառման առաջանցիկ արդյունքների, մարզերում ՏԻՄ ընտրություններին մի շարք խնդիրներ են բացահայտվել, որոնք ազդել են գենդերային քվոտայի արդյունավետության վրա։
Փորձագետների գնահատմամբ, ՏԻՄ ընտրություններին արձանագրված կանանց ինքնաբացարկներն ու մանդատից հրաժարումները կուսակցությունների դաշտում են և պայմանավորված են մի քանի հանգամանքով․
Առաջարկություններ
Հիմք ընդունելով Պեկինի գործողությունների ծրագրի «Կանայք իշխանության մեջ և որոշումների կայացման մակարդակում» ոլորտի հանձնարարականների իրականացման վերլուծության արդյունքները և նպատակ ունենալով նպաստելու բացահայտված խնդիրների հաղթահարմանը,
առաջնորդվելով Պեկինի գործողությունների ծրագրի հանձնարարականներով, որոնք պետական կառույցների և քաղաքացիական հասարակության ջանքերի մեկտեղում են ենթադրում նախանշված նպատակներին հասնելու համար,
Առաջարկվում է
կատարելագործել համագործակցության տարբեր ձևաչափերը
պետական կառավարման մարմինների, ՀՀ Ազգային ժողովի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների մասնակցությամբ՝
ներառելով դրանց համագործակցության օրակարգերում հետևյալ գործողությունները.
***
«Հայաստանում Պեկինի գործողությունների ծրագրի իրականացման առաջընթացն ու մարտահրավերները» վերլուծական զեկույցը պատրաստվել է Միացյալ Թագավորության կառավարության ֆինանսավորմամբ։ Արտահայտված տեսակետները պարտադիր չէ, որ արտացոլեն Միացյալ Թագավորության կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումը։
Նյութում արտահայտված կարծիքները պատկանում են հեղինակներին և պարտադիր չէ, որ արտացոլեն ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի կամ այլ գործընկերների տեսակետները:
